موقعیت شما: مقالات زنان و زایمان کابوس ماهیانه زنان

ویتاویترین

 

 

نامه الکترونیک چاپ PDF

PMS کابوس ماهیانه زنان



دوران بلوغ يكي از پرتنش‌ترين دوره‌هاي زندگي هر فرد به حساب مي‌آيد. عبور از مرحله كودكي و آغاز دورانی جديد در زندگي، تغييرات بسيار چشمگيري در وضعيت جسمي و روحي افراد پديد مي‌آورد كه گاه مي‌تواند تا آخر عمر سايه‌ خود را بر زندگي فرد بگستراند. تغييرات دوران بلوغ در دختران و پسران از سنين متفاوتي آغاز مي‌شود‌. معمولاً در دختران از سنين 12 تا 15 سالگي آغاز مي‌شود و مهم‌ترين پديده و علامت بلوغ جنسي در دختران شروع سيكل ماهيانه يا قاعدگي است.

تحقيقات نشان مي‌دهد حدود 60 درصد زنان در سنين باروري يعني از زمان آغاز قاعدگي تا دوران يائسگي به نوعي با مشكلاتي طي دوران قاعدگي و قبل از آن دست به گريبان هستند كه به آن PMS يا سندرم پيش از قاعدگي مي‌گويند. PMS  مجموعه‌اي از علائم و نشانه‌هاي جسمي و روحي را در بر مي‌گيرد و يكي از شايع‌ترين اختلالات زنانه در دنياست. تقریباً 85 درصد زنان در سنین باروری حداقل یکی از علائم PMS را تجربه می‌کنند. این بیماری باعث افت شدید عملکرد زنان می‌شود و در 8-3 درصد موارد هم به اندازه‌ای شدید و ناتوان کننده است که از آن به عنوان اختلال ملال‌آور پیش از قاعدگی PMMD (Pre-Menstrual Dysphoric Disorder) یاد می‌کنند که در واقع نوع شدید PMS است.

افسردگي، کسالت، خستگي، زود رنجي، عصبانيت ناگهاني و احساس خارج از کنترل بودن و علائمی مانند ميگرن يا انواع سردرد، مشکلات سينوسي، ورم، آکنه، احساس اجبار براي غذاخوردن، میل شدید به خوردن شيريني يا غذاهاي پرنمک و شور، درد مفاصل، احساس بي عرضگي، کمردرد، مشکلات چشمي، افزايش وزن، اختلالات روده‌اي و غش از نشانه‌های این سندروم است. به علاوه فکر يا اقدام به خودکشي، ضعف تمرکز، بدگماني، گريه و خشونت نیز جزو علائم شايع PMS است. در برخي افراد اين علائم به حدي شديد بروز مي‌كنند‌كه حتي روند طبيعي كار و فعاليت‌هاي روزانه فرد را تحت تاثير قرار مي‌دهند. نشان داده كه فقط در ايالات متحده امريكا بيش از حدود 173 ميليون ساعت كاري تنها به دليل مشكلات ناشي از سندرم PMS در زنان كارمند تلف مي‌شود. علاوه بر ضررهاي اقتصادي تحميل شده بر جامعه، PMS هزينه‌هاي درماني و استرس‌هاي جسمي و روحي را نيز برخود افراد وارد مي‌كند كه طي زمان قابل توجه است‌. شايد تا چندي پيش بسياري از خانم‌هايي كه با چنين مشكلي دست و پنجه نرم مي‌كردند‌، اين امر را به عنوان يك مسئله ناگزير پذيرفته بودند و با آن مدارا مي‌كردند‌. يا با استفاده از برخي شيوه‌هاي سنتي سعي در التيام موقتي اين عارضه تكميلي داشتند. اما پيشرفت‌هاي علمي و بهداشتي و تحقيقات متخصصان علوم پزشكي و تغذيه نتايج شايان توجهي را در پي داشته و درمان‌های حمایتی تا حدود زیادی توانسته برخی از علائم مربوط به PMS را در بیماران التیام ببخشد.

PMS را بهتر بشناسيد

سندرم پيش از قاعدگي يا PMS (Pre-Menstrual Syndrome) را بيماري هزار چهره مي‌گويند و با لحاظ کردن گزارش‌هاي فردی بیماران، تاکنون بیش از 150 نشانه PMS مشاهده شده است. شايع‌ترين علائم PMS در بالا ذكر شد اما شدت و تعداد اين نشانه‌ها در زنان مختلف متفاوت است و حتي الگوي اين اختلالات برحسب ماه‌هاي مختلف سال و سن بيمار نيز تفاوت دارد. لازم به ذکر است معیار تشخيص PMS تنها مشاهده تعدادي از علائم ذکر شده نیست بلکه ظاهر شدن ادواري علائم به‌طور ماهانه، نشانگر ابتلا به PMS است. نحوه بروز تظاهرات این بیماری در قسمت‌ها و ارگان‌های مختلف بدن متفاوت است. این نشانه‌ها در دستگاه عصبی به صورت سردرد، ميگرن، حملات صرعی، سرگيجه و غش، در اسکلت و بافت استخوانی به صورت کمر درد، درد مفاصل و خشکي مفاصل، در عضلات به صورت کشيدگي عضلات، ورم، درد شکمي و گرفتگي عضلات (به‌خصوص گرفتگي ماهيچه‌های پا)، در حوزه روانشناختی به صورت بي‌حوصلگي، گريه، تنش، احساس نا اميدي، وحشت، خستگي، پرخاشگري، عصبانيت، کسلي و بي‌حالي، افسردگي، اقدام به خودکشي، سوءرفتار با فرزند، خود زني، تغییر در الگوی خواب، کم علاقه‌گی به کار، کاهش ارتباطات اجتماعی، اعتياد يا سوء مصرف مواد، در سیستم بینایی به صورت ورم ملتحمه، آب ريزش چشم، سياهي دور چشم و تاري ديد، در سیستم گوش و حلق بینی به صورت گرفتگي صدا، خارش گلو و التهاب لوزه، در دستگاه ادراری به صورت التهاب مجاري ادرار، التهاب مثانه، تکرر ادرار و ادم، در دستگاه گوارش به صورت ميل شديد به غذا خوردن، درد شديد و ورم شکم، در سینه‌ها به صورت درد و بزرگي سينه‌ها و سینه‌های فيبروکيستيک، در دستگاه تنفسی به صورت آب ريزش بيني، برونشيت، آسم و تورم مجاري تنفسي و در پوست به صورت دانه‌هاي پوستي، کورک، کهير و تبخال بروز می‌کنند.

گرچه هنوز دليل اصلي اين عارضه مشخص نشده اما محققان، عمده‌‌ترين دليل اين اختلال را برهم خوردن تعادل هورموني بدن، افزایش استروژن، کاهش پروژسترون، احتباس مایعات، افزایش پرولاکتین خون، کمبود ویتامین B6، کاهش قند خون، کاهش یا افزایش پروستاگلاندین‌ها، حساسیت به هورمون‌های آندروژن، مشکلات روانی، اختلالات غده تیروئید و کاهش نوروترانسمیترها می‌دانند. البته عامل ارث نيز در شدت و ضعف اين سندرم دخالت دارد. علاوه بر این طی مطالعاتی دیده شده که تولید زیاد استروژن در بدن، افزایش نسبی استروژن به دلیل کاهش ترشح پروژسترون توسط جسم زرد، کاهش تجزیه استروژن و افزایش حساسیت بافت هدف به هورمون‌های جنسی زنانه نیز از دلایل دیگر بروز این اختلالات هستند.

کنترل PMS

برای مدیریت و کنترل این بیماری شیوه‌های مختلفی وجود دارد. در حوزه روان‌شناختی، حمایت اطرافیان و درک صحیح آنها از شرایط فرد مبتلا به PMS  به مقدار قابل توجهی می‌تواند از عوارض روحی و روانی این اختلال بکاهد. در کنار این حمایت‌ها توصیه می‌شود ملاحضات تغذیه‌ای خاصی از سوی این افراد رعایت شود.

تغذیه نقش مهمی در کنترل علایم PMS دارد. تحقیقات نشان می‌دهد افراد مبتلا به PMS در مقایسه با زنان طبیعی به مقدار بیشتری از قندهای ساده و کربوهیدرات‌های تصفیه شده، نمک و چربی‌های حیوانی استفاده می‌کنند و به مقدار کمتری از منابع غذایی حاوی ویتامین‌های گروه B، آهن، روی و منگنز بهره می‌گیرند. مطالعات نشان می‌دهد مصرف برخی مکمل‌های غذایی از جمله ویتامین E، B6، کلسیم و منیزیم، نیز نقشی مؤثری در کنترل و کاهش علائم PMS دارند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد در زنان گیاهخوار میزان استروژن سرم نسبت به سایر زنان کمتر است و از آنجا که زنان گیاهخوار چربی کمتر و فیبر بیشتری مصرف می‌کنند می‌توان نتیجه گرفت افزایش دریافت فیبر غذایی و کاهش مصرف چربی در کاهش استروژن و بهبود علایم PMS نقش دارد. مصرف کافئین در این دوران باید کاهش یابد. این ماده با افزایش اثرات آدرنالین، استرس را تشدید کرده و موجب بروز اضطراب، تنش، تحریک پذیری و هیپوگلیسمی می‌شود.

با توجه به عوارض گوارشی این اختلال و تأثیری که فرایندهای هضم و جذب می‌توانند بر وضعیت عمومی بدن بگذارند، توصیه می‌شود سه وعده معمول غذایی در 6 وعده تقسیم شود تا هم جذب مواد مغذی بهتر انجام شود و هم عوارض گوارشی کمتر بروز کنند. نحوه و زمان دریافت مواد غذایی باید به گونه‌ای باشد که آخرین وعده غذایی حداکثر یک ساعت با زمان خواب فاصله داشته باشد. در این دوره بهتر است میوه‌ها و سبزی‌ها بیشتر در برنامه غذایی روزانه گنجانده شوند. این گروه‌های غذایی ضمن داشتن ویتامین‌ها و املاح مورد نیاز بدن، حاوی فیبر غذایی هستند و می‌توانند اختلالات گوارشی را به حداقل برسانند. هم‌چنین، این مواد غذایی با تأمین الکترولیت‌های مورد نیاز، باعث کاهش بی‌قراری، گرفتگی عضلات و خستگی شده و از بروز استرس اکسیداتیو پیشگیری می‌کنند. برای کنترل بهتر نوسانات قند خون و جلوگیری از افت ناگهانی آن بهتر است دریافت قندهای ساده به حداقل کاهش یابد و به جای آن از کربوهیدارت‌های پیچیده مانند نان گندم کامل و دیگر محصولات نانوایی تهیه شده از غلات کامل استفاده شود. جایگزین کردن گوشت‌ قرمز با گوشت‌های سفید و حبوبات می‌تواند با کاهش دریافت اسید چرب آراشیدونیک و چربی‌های اشباع از راه رژیم غذایی، سطح التهاب را به مقدار چشمگیری کم کند. کاهش چربی‌های دریافتی و انتخاب صحیح منابع حاوی اسیدهای چرب تا حد زیادی می‌تواند از بروز التهاب و ناراحتی‌های گوارشی بکاهد. بنابراین به عنوان یک توصیه کلی بهتر است مقدار مصرف غذاهای پرچرب در زمان قاعدگی و حتی پس از تخمک‌گذاری (14 روز پیش از قاعدگی) کاهش یابد و منابع روغن حاوی اسیدهای چرب امگا 3 (مانند روغن کلزا، کنجد و تخم کتان) در حد اعتدال مورد مصرف قرار بگیرد.

رابطه چاقی و PMS

چاقی و افزایش بافت چربی در مقایسه با توده بدون چربی بدن، نسبت استروژن به پروژسترون را تحت تأثیر قرار می‌دهد. آندروژن‌ها توسط بافت چربی به استروژن‌های فعال متابولیزه می‌شوند و در نتیجه تعادل استروژن را در بدن تحت تأثیر قرار می‌دهند. مطالعات نشان داده که مداخلات تغذیه‌ای خاص و کاهش اضافه وزن در تسهیل متابولیسم و دفع مطلوب استروژن کمک کننده‌اند. بنابراین پیروی از یک برنامه کنترل وزن در درمان PMS  ضروریست.

تأثیر استرس بر PMS

استرس علایم PMS را تشدید می‌کند و این به دلیل تأثیر بر تولید و تحریک ترشح سایر هورمون‌هایی است که با هورمون‌های جنسی تداخل دارند. این هورمون‌ها عبارتند از هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH)، کورتیزول، کاتکول‌آمین‌ها، اپی‌نفرین، نوراپی‌نفرین و آلدوسترون.

ورزش و بهبود PMS

ورزش منظم و مداوم علاوه بر بهبود گردش خون، موجب آزاد شدن اندورفین می‌شود. این هورمون نوروپپتیدی درون‌ریز در تنظیم فعالیت‌های فیزیولوژیکی مختلف مثل درد، عواطف، کنترل اشتها و ترشح هورمون‌ها دخالت دارد، بنابراین در تسکین عوارض جسمی و روحی  PMS نیز نقش موثری را ایفا می‌کند.

ویتامین B6

ویتامین B6 یک کوفاکتور مهم برای عملکرد آنزیم‌هایی است که در متابولیسم استروژن در کبد و همچنین تولید نوروترانسمیترهای دوپامین، سروتونین، تورین، نوراپی‌نفرین و هم‌چنین برخی پروستاگلاندین‌ها نقش دارند. دوپامین و سروتونین نوروترانسمیترهایی هستند که خلق و خو و اشتها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. هورمون‌های تخمدان تولید و جذب نوروترانسمیترها را تحت تأثیر قرار می‌دهند و این مسئله می‌تواند  موجب بروز علایم جسمی و روحی PMS شود. استروژن فعالیت دوپامین را مهار می‌کند. دوپامین یک پیام‌رسان مهم عصبی است که باعث ایجاد آرامش و هوشیاری در فرد می‌شود. هم‌چنین این پیام‌رسان عصبی عملکرد کلیه‌ها و غدد آدرنال را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در نتیجه از احتباس آب و سدیم در بدن پیشگیری می‌کند. شواهد نشان می‌دهد کمبود دوپامین ادم را تشدید می‌کند. ویتامین B6، منیزیم و ویتامین C کوفاکتورهای ضروری برای تولید دوپامین هستند.

سروتونین نیز نقش مهمی در بهبود علائم PMS دارد. مطالعات نشان می‌دهند سطح سروتونین در زنان مبتلا به PMS به طور قابل توجهی در زمان قبل از تخمک گذاری پایین است و موجب تخمک گذاری زودرس و تغییر در تناسب و الگوی استروژن و پروژسترون می‌شود. این عدم تعادل منجر به بروز برخی علایم PMS از جمله حساس و دردناک شدن سینه‌ها، نفخ، ادم و میل شدید به غذا خوردن می‌شود.

تورین نوروترانسمیتر دیگری است ویتامین که B6 در تولید آن نقش دارد و به عنوان یک عامل سم‌زدا نیز در بدن عمل می‌کند. این ترکیب می‌تواند یکی از عوامل ایجاد تعادل هورمونی در بدن باشد.

مطالعات بسیاری مبنی برارتباط ویتامین B6 و کنترل علائم PMS وجود دارد. این ویتامین در بهبود عوارضی همچون سردرد، ادم، نفخ، افسردگی و تحریک پذیری نقش بسزایی دارد.

ویتامینE

استفاده از مکمل های حاوی ویتامین E علاوه بر اثر مثبت بر اکسیداسیون چربی و سلامت قلب و عروق به کاهش بسیاری از علایم PMS کمک می‌کند. در برخی مقالات مشخص شده است که ویتامین E عوارضی همچون حساس و دردناک شدن سینه‌ها را بهبود می‌بخشد.

Evening Primrose Oil )EPO)

Evening Primrose  یا گل پامچال یک گیاه بومی امریکای شمالی است که خواص درمانی بسیاری دارد. مطالعات بالینی نشان  می‌دهند روغن این گیاه در بهبود مشکلات ناشی از کمبود اسیدهای چرب ضروری (EFA) از جمله اگزما، سندرم پیش از قاعدگی، التهاب، آرتریت روماتوئید و اختلالات کلیوی در بیماران دیابتی نقش دارد.  EPO حاوی مقادیر فراوانی از اسیدهای چرب ضروری به ویژه اسید گامالینولنیک (GLA) است.

اسیدهای چرب ضروری (EFAs) همانند گامالینولنیک  (GLA) اسید پیش‌سازهای حیاتی برای پروستاگلاندین‌های ضد التهابی هستند. مطالعات نشان می دهد که استفاده از روغن پامچال در زنان مبتلا به PMS موجب بهبود افسردگی، تحریک پذیری، حساس و دردناک شدن سینه‌ها، اسپاسم، تمایل به مصرف شیرینی و احتباس مایعات می‌شود. اسید گامالینولنیک از تبدیل اسید آراشیدونیک به ترکیبات التهابی جلوگیری کرده و علایم PMS  را تسکین می‌بخشد.

Flax Seed

Flax Seed  یا تخم کتان یک گیاه بومی مصر است. دانه‌های این گیاه حاوی فیبر (همی‌سلولز، سلولز و لیگنین) و اسیدهای چرب به خصوص اسیدهای چرب امگا 3 است. تخم کتان علاوه بر کنترل چربی خون و پیشگیری از بروز تصلب شرایین (گرفتگی عروق خونی) در رفع التهاب،  بهبود یبوست مزمن و سندرم روده تحریک پذیر مؤثر است.

f (Rosmarinus Officinalis) Rosemary

Rosemary گیاه بومی منطقه مدیترانه است این گیاه باعث افزایش قدرت انقباضی قلب و افزایش جریان خون در عروق تغذیه کننده قلب می‌شود، هم‌چنین مطالعات نشان می‌دهند این گیاه دارای اثرات ضد نفخ، ضد اسپاسم و ضد میکروبی است. از این گیاه در بهبود اختلالات گوارشی از جمله نفخ و احساس پری و سنگینی معده، رفع کرامپ‌های عضلانی، بهبود سردرد و دل درد و کنترل تنش‌های عصبی استفاده می‌شود.

Corn Silk

این ترکیب گیاهی به عنوان مدر، مسکن و ضد التهاب به کار می‌رود. به دلیل خاصیت مدری در رفع احتباس مایعات و ادم، بهبود التهاب مجاری ادراری و سوزش ادرار مفید است.

Tanacetum Parthenium) Feverfew)

گیاه Feverfew  بومی منطقه بالکان است و در کنترل سردردهای مربوط به PMS، بهبود میگرن و رفع تهوع و استفراغ ناشی از آن بسیار مؤثر است. همچنین این گیاه باعث مهار تولید ترکیبات التهابی در بدن می‌شود.

Taraxacum Officienale(Taraxacum Officienale) Dandelion

Dandelionیا قاصدک، از زمان‌های گذشته در بهبود اختلالات گوارشی از جمله احساس پری و سنگینی معده، نفخ و یبوست کاربرد داشته است. هم‌چنین این گیاه به دلیل دیورتیک بودن در رفع ادم مؤثر است.

Angelica  Root

Angelica  گیاهی بومی اروپای شمالی و غربی و بخش‌هایی از آسیا است. ریشه این گیاه در بهبود اختلالات گوارشی از جمله اسپاسم لوله گوارش، نفخ و احساس پری و سنگینی معده کاربرد دارد. هم‌چنین به دلیل افزایش تعریق و مدر بودن موجب کاهش ادم می‌شود.

Cnicus Benedictus) Blessed Thistle)

Blessed Thistle  گیاه بومی منطقه مدیترانه است و در درمان بی‌اشتهایی و اختلالات گوارشی از جمله نفخ به کار می‌رود.

Angelica Sinensis(Angelica Sinensis) Dong Quai

در ریشه خشک این گیاه ویتامین B12، اسید فولیک، اسید نیکوتینیک و به مقدار کمتر ویتامین A، E، بیوتین، کاروتن و اسید پانتوتنیک وجود دارد. برخی از مطالعات نشان می‌دهند این گیاه دارای اثرات شبه پروژسترونی است، بنابراین در بهبود سندرم پیش از قاعدگی مؤثر است. به طور کلی از این گیاه در کمک به درمان قاعدگی نامنظم، رفع کرامپ‌های مربوط به سندرم پیش از قاعدگی، کمک به درمان ناباروری و عفونت های واژن استفاده می‌شود.

پودر ملاس-Molasses Powder

پودر ملاس حاوی مواد معدنی مختلف است که به بهبود علایم سندرم پیش از قاعدگی کمک می‌کنند.

Wild Yam-Dioscorea Villosa

Wild Yam در امریکا و هم‌چنین آسیا یافت می‌شود و خواص درمانی بسیاری دارد. این گیاه ضد اسپاسم بوده و در تسکین کرامپ و دردهای رحم و تخمدان نقش دارد. همچنین از این گیاه در بهبود اختلالات گوارشی از جمله تهوع استفاده می‌شود.

Valeriana Officinalis- Valerian

Valerienاز زمان‌های گذشته به عنوان یک گیاه مسکن و خواب آور مورد استفاده قرار می‌گیرد. بر اساس تحقیقات، این گیاه در رفع اضطراب، درمان بی‌خوابی و اختلالات خواب، بهبود دردهای عضلانی و اسکلتی، بهبود تنش‌های عصبی، رفع سردرد و کاهش کرامپ‌های ناشی از سندرم پیش از قاعدگی نقش مؤثری ایفا می‌کند.