موقعیت شما: مقالات مغزواعصاب سکته مغزی

ویتاویترین

 

 

نامه الکترونیک چاپ PDF

سکته مغزی

سکته مغزی چیست؟

دکتر ابراهیم عباسی می‌گوید: سکته توقف جریان خون در بخشی از مغز است. مغز عضوی بسیار حساس و آسیب ‌پذیر بوده و مرکز کنترل بدن، مرکز تفکر و اندیشه و مرکز تنظیم فیزیکی است. هیچ ‌یک از اعضای بدن پس از قطع جریان خون قادر به ادامه حیات به ‌مدت طولانی نیستند زیرا خون، اکسیژن و سایر مواد غذایی را در اختیار اعضای مختلف بدن قرار می‌دهد و هنگامی که عمل مغز دچار اختلال می‌شود تأثیر آن بلادرنگ بر نحوه رفتار و عمل انسان ظاهر می‌شود.

وی درباره انواع سکته مغزی نیز می‌گوید: دو نوع سکته وجود دارد؛ سکته ناشی از کم خونی که مشهور به سکته ایسکمیک است و حدود 83 درصد سکته‌ها را شامل می‌شود که علت این نوع سکته ناشی از کم خونی و رسوب ذرات چربی در عروق مغزی است که باعث انسداد کامل شده و یا به ‌صورت لخته سرگردان درآمده و سبب انسداد رگ‌ های کوچک ‌تر مغز می‌شود.

وی درباره نوع دوم سکته‌ها نیز می‌گوید: نوع دوم سکته مغزی ناشی از خونریزی است که این نوع سکته در اثر خونریزی به ‌وجود می‌آید و خونریزی ممکن است در هر نقطه از بدن رخ دهد. اما خونریزی در مغز و نواحی اطراف آن مسئله مرگ و زندگی را در پی دارد. این نوع سکته زمانی به ‌وجود می‌آید که سرخرگ مغزی دچار پارگی شده باشد و در اثر آن خون وارد فضای مغز یا فضای بین سطح خارجی مغز و استخوان جمجمه شده باشد اما اختلال عصبی ناشی از سکته مغزی نیز یکی از پیامدهای آشنای بعد از هر سکته است.

سکته مغزی هنگامی رخ می‌دهد که یک لخته خونی باعث انسداد شریان‌ خونرسان به مغز می‌شود یا یک رگ خونی مغز پاره  و خونرسانی به بخشی از مغز متوقف می‌شود

سکته مغزی ناقص (mini-strokes) یا "حملات گذرای کاهش خونرسانی به مغز" هنگامی رخ می‌‌دهد که جریان خون به مغز به طور موقت مختل می‌شود. در این حالت آسیب دائمی به سلول‌های مغزی وارد نمی‌شود و علائم عصبی در کمتر از 24 ساعت برطرف می ‌شود.

به گفته دکتر عباسی، مغز دارای دو نیمکره است که به‌ صورت متقاطع (ضربدری) اعمال بدن را کنترل می‌کند.

فلج نیمه راست بدن که اصطلاحا به آن همی پلژی راست می‌گویند زمانی است که نیمه چپ مغز آسیب دیده است. افرادی که نیمه چپ مغزشان آسیب دیده از نظر زبانی و تکلم دچار اختلال می‌شوند و همچنین رفتار آنها نیز تغییر می‌یابد. این بیماران بسیار محتاط و نگران هستند و هنگام انجام وظایف و اعمال جدید دچار بی ‌نظمی و عدم سازماندهی می‌شوند. افرادی که نیمه راست مغزشان آسیب دیده و دچار همی پلژی چپ هستند دچار اختلالات در تجسم فضایی، تعیین مسافت و اندازه، موقعیت، سرعت حرکت، شکل و ارتباط بخش‌های اجسام می‌شوند. این افراد احساس نادرستی از توانایی های خود دارند زیرا از آنچه قادر به انجام آن هستند صحبت می‌کنند؛ به‌علاوه ممکن است این بیماران دچار بی ‌دقتی و بی ‌احتیاطی شوند.

آمبولی مغزی ممکن است بر اثر اختلال در ریتم ضربان قلب، اختلالات دریچه ‌ای قلب و یا سکته قلبی که به تازگی رخ داده ‌است، ایجاد شود که تمام این موارد می‌توانند باعث ساخته شدن لخته خون در قلب شوند. خطر بروز آمبولی مغزی ٬ ترومبوز مغزی و خونریزی مغزی با بالا رفتن فشار خون افزایش می ‌یابد. در بیماری سلول داسی شکل (سیکل سل) که یک ناهنجاری گلوبول‌های قرمز خون می‌باشد خطر ترومبوز مغزی افزایش می‌یابد. گاهی ترومبوز ممکن است بر اثر تنگ و باریک شدن شریان‌های خون رساننده به مغز بخاطر التهاب ایجاد گردد. التهاب شریان ممکن است به علت وجود یک بیماری خود ایمن ایجاد شود. در درمان سکته مغزی در برخی موارد از داروهای حل ‌کننده لخته استفاده می‌شود، اما به طور کلی درمان آن بر اساس مراقبت‌های حمایتی (فیزیوتراپی و کاردرمانی) و پیشگیری ثانوی با داروهای ضد پلاکتی مانند آسپیرین و دی ‌پیریدامول برای جلوگیری از لخته ‌شدن مجدد خون در رگهای مغز، کنترل فشار خون، داروهای استاتینی کاهنده کلسترول و در برخی از بیماران داروهای ضد انعقاد خون است.

آشنایی با علائم هشداردهنده سکته مغزی

سکته مغزی یکی از مهمترین عوامل ایجاد معلولیت در سنین بالاست. در برخی از افراد این علائم حاصل از سکته مغزی به طور کامل بهبود پیدا می‌کند، اما در بیش از دوسوم بازماندگان مقداری ناتوانی باقی خواهد ماند.

اگر متوجه بروز یک یا چند تا از علائم زیر در خودتان یا فرد دیگر شدید، و احتمال زیاد بروز سکته مغزی در خودتان یا دیگری را دارید، فورا با اورژانس تماس بگیرید:

۱-ضعف و کرختی صورت وبازوها یا پاها به خصوص در یک طرف بدن(همی پارزی)
۲-فلج صورت بازو و پاها در همان طرف(همی پلژی(
۳-عدم تعادل و لنگ زدن(آتاکسی(
۴-اختلال در تکلم یا در درک کلام(دیس آرتری(
۵-اشکال در بلع (دیس فاژی(
۶-کرختی و سوزش قسمت‌های بدن- اشکال در درک وضعیت و موقعیت(پارستزی(
۷-دو بینی- تاری دید یا از دست دادن بینایی به خصوص در یک چشم
۸-سردرد شدید و ناگهانی
۹-از دست دادن حافظه کوتاه مدت وطولانی مدت- اختلال در قضاوت
۱۰-سرگیجه بدون دلیل و سقوط ناگهانی
۱۱-بی اختیاری ادرار و مدفوع
۱۲-اشکال در پیدا کردن کلمات و فهمیدن آن چیزی که دیگران می‌گویند
۱۳-عدم توانایی در انجام حرکات ظریف

چطور از سکته مغزی پیشگیری کنیم؟

قرار گرفتن در معرض خطر سکته مغزی مانند بیماری قلبی به مجموعه‌ ای از عوامل طبیعی (ژن‌ها)، عوامل محیطی (نحوه بزرگ شدن و محیط زیست) و گزینه های شخصی (سیگار کشیدن، ورزش، و غیره) مربوط می شود.

برای اغلب ما انتخاب‌های شخصی است که تعیین کننده بروز سکته مغزی در آینده ماست. انتخاب گزینه‌های سبک زندگی سالم می تواند تا 80 درصد خطر دچار شدن به سکته مغزی را کاهش دهد. هیچ دارو، یا وسیله یا مداخله درمانی این همه تاثیربخش نیست.

سکته مغزی ناشی از نرسیدن جریان خون به بخشی از مغز است. نرسیدن اکسیژن به این علت به سلول‌های مغزی باعث مرگ آنها در طول چند دقیقه می‌شود. گاهی این آسیب مرگبار است و فرد را می‌کشد. اما در اغلب موارد سکته مغزی باعث مرگ فرد نمی‌شود.

گرچه در برخی از این بازماندگان هیچ علامت جسمی یا ذهنی به جای نمی ‌ماند، بسیاری از آنها دچار اختلال در صحبت کردن، فلج، و سایر مشکلات می‌شوند. در واقع سکته مغزی مهمترین علت معلولیت است و تقریبا از هر سه فرد دچار سکته مغزی یکی دچار معلولیت دائمی می‌‌شود و نیاز به مراقبت درازمدت دارد.

عوامل خطرساز برای سکته مغزی

برخی از عوامل زمینه‌ ساز سکته مغزی را می‌توانید تغییر دهید، اما نه همه آنها را. عوامل خطر ساز غیرقابل تغییر شامل سن، جنسیت، ژن‌ها، وزن هنگام تولد و نژاد یا قومیت شما است.

اگر مرد باشید، سن بالاتری داشته باشید، سیاه پوست باشید، وزن هنگام تولدتان کمتر از 2.5 کیلوگرم بوده باشد، سابقه خانوادگی سکته مغزی داشته باشید، خطر سکته مغزی در شما بیشتر است.

عوامل خطرساز قابل تغییر آنهایی هستند که می‌توانید آنها را اصلاح کنید؛ از جمله فشار خون بالا، کم تحرکی، سیگار کشیدن، دیابت، کلسترول بالا، اختلالات ریتم دهلیزی قلب (فیبریلاسیون دهلیزی)، مصرف قرص‌های خوراکی ضد بارداری، چاقی، وجود سایر بیماری‌های قلبی-عروقی، سوء مصرف الکل، سوء مصرف مواد مخدر.

راههای پیشگیری از سکته مغزی

با توجه به علل زمینه ‌ساز قابل اصلاحی که در بالا ذکر شد از را‌ه‌های گوناگون می‌توانید از سکته مغزی پیشگیری کنید:

1-   فشارخونتان را اندازه بگیرید و آن را در حد طبیعی نگهدارید.

2-   سیگار نکشید یا اگر سیگاری هستید، سیگار را ترک کنید.

3-   در صورت داشتن اضافه وزن، وزن خود را کم کنید.

4-   فعالیت جسمیتان را بیشتر کنید.

5-   برای تشخیص و درمان اختلال ریتم قلب از نوع "فیبریلاسیون دهلیزی" اقدام کنید.

6-   در صورتی که به حمله گذرای اختلال خونرسانی به مغز (سکته مغزی ناقص که پس از 24 ساعت علائم فلجی آن برطرف می‌شود) دچار شدید، به فوریت به درمان آن بپردازید.

7-   مشکلات گردش خونی مانند بیماری سرخر‌گ‌های محیطی یا کمخونی شدید را درمان کنید.

8-   قند و کلسترول خونتان را اندازه بگیرید و آنها را در حد طبیعی نگهدارید.

9-   رژیم غذایی سالمی که میزان سدیم (نمک) آن کم و میزان پتاسیم آن بالاست، را انتخاب کنید.

10-    علائم هشداردهنده سکته مغزی را بشناسید.

روش‌های مراقبتی بعد از سکته مغزی

متخصصان می‌گویند که اگر افرادی که سکته کرده و جان سالم به در برده‌اند با روش‌ها و تکنیک‌های مراقبت از خود آشنا بوده و رعایت موارد حفظ سلامتی خود را بکنند این شانس را دارند که تا سالیان متمادی به زندگی عادی خود ادامه دهند.

دکتر ابراهیم عباسی متخصص فیزیوتراپی می‌گوید:

اگر شما سکته مغزی کرده اید وجان سالم به در برده‌اید باید خدا را شکر کنید که هنوز زنده هستید و باید شاکر باشید که در شرایط فعلی دچار سکته مغزی شده‌اید نه 50 سال قبل یعنی هنگامی که هیچ ‌گونه درمان و فیزیوتراپی مؤثری برای این آسیب وجود نداشت. باید نسبت به آینده امیدوار و بسیار خوشبین باشید زیرا تحقیقات نشان داده پس از شش ‌ماه توانبخشی روی افراد، 47 درصد بیماران هیچ ‌گونه معلولیت فیزیکی نداشته، 26 درصد دچار معلولیت خفیف،  18 درصد دارای معلولیت متوسط و9درصد معلولیت قابل توجه داشته‌ اند.

بسیاری از بیمارن ظرف چند ساعت تا چند ماه پس از بروز سکته مغزی بهبود نسبی و یا تقریبا کاملی را به ‌دست می‌آورند. برخی از اختلالات نورولوژیک بیماران مزبور فلج، فقدان حس و گیجی ذهن است. برای رفع این اختلالات از تکنیک‌های فیزیوتراپی و توانبخشی بیماران استفاده می‌شود.

هدف از فیزیوتراپی در مراکز توانبخشی، دادن برنامه‌های مدون و طراحی‌ شده جهت تسریع روند بهبودی بیمار است که طی شش ماه نخست پس از بروز سکته مغزی بدن حداکثر پاسخ را به درمان‌های فیزیوتراپی بدهد. پس دراین مدت باید تلاش پیگیر و متمرکز جهت بازگشت اعمال مختل شده سیستم عصبی انجام گیرد تا معلولیت و ناتوانی فرد سکته ‌کننده برطرف شود. البته باید توجه داشت که بازگشت اعمال بدن پس از گذشت شش ماه کاملا متوقف نمی‌شود بلکه طی روند تدریجی تا مدت دو سال ادامه می‌یابد. مثلا ممکن است فرد سکته ای به ‌دلیل اختلال غیرقابل برگشت سیستم عصبی حین راه ‌رفتن دچار لنگیدن هم باشد اما می‌توان با افزایش مسافت پیاده ‌روی از میزان معلولیت کاست.

10 اقدام برای حفظ سلامت مغز

اتحادیه پژوهش‌های مغزی آمریکا می‌گوید برای حفظ سلامت مغز و جلوگیری از نقصان شناختی که با افزایش سن رخ می‌دهد، کارهای زیادی می‌توان انجام داد که باید بخشی از برنامه تناسب کلی اندام‌ها باشد.

این اتحادیه این ده اقدام را برای بهبود سلامت مغز توصیه می‌کند:

  • خوردن رژیم غذایی سلامت ‌بخش مغز:

رژیم غذایی غنی از اسید‌های چرب امگا-3 (که ماهی‌ها حاوی مقدار زیادی از آن هستند)، پروتئین، مواد آنتی‌اکسیدان، میوه‌ها و سبزی‌ها و ویتامین های گروه B باشد که میزان چربی‌های ترانس این رژیم غذایی کم باشد و میزان متعادلی از مواد نشاسته‌ای یا کربوهیدراتی داشته باشد، سلامت مغز را حفظ می‌کند.

  • ذهن خود را فعال نگهدارید:

فعالیت‌هایی مانند آموختن یک زبان یا مهارت جدید، حل کردن جدول کلمات متقاطع، رفتن به کلاس‌های آموزشی، و یا یادگیری رشته‌های هنری می‌تواند ذهن شما را فعال نگه ‌دارد.

  • به طور مرتب ورزش کنید:

ورزش ‌کردن می تواند گردش خون را فعال کند، توازن و هماهنگی بدن را بهبود بخشد و به جلوگیری از بیماری‌‌هایی که خطر زوال عقل یا دمانس را می‌افزایند، مانند بیماری قلبی، سکته مغزی و دیابت کمک کند.

  • به فعالیت‌های اجتماعی بپردازید:

گذراندن وقت با دوستان، انجام کارهای داوطلبانه، و مسافرت می‌تواند شما را فعال و سالم نگهدارد.

  • به مقدار کافی بخوابید:

نداشتن خواب کافی می‌تواند اثراتی منفی بر سلامت مغز داشته باشد.

  • استرس‌ را مهار کنید:

شرکت در تمرین‌های یوگا، گذراندن وقت با دوستان یا انجام سایر فعالیتهای کاهنده استرس به حفظ توانایی یادگیری و قدرت حافظه کمک می‌کند

  • پیشگیری از آسیب مغزی:

به سر گذاشتن کلاه ایمنی و بستن کمربند ایمنی در حین رانندگی با موتور و ماشین به اجتناب از صدمه‌ خوردن مغز که می‌تواند با افزایش خطر زوال عقل یا دمانس همراه باشد کمک کند.

  • کنترل کردن سایر عوارض بهداشتی:

حفظ وزن متناسب، ورزش ‌کردن، خوردن غذای متعادل و مغذی، و کنترل‌ کردن استرس می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به بیماری‌هایی که بر مغز تاثیر می‌گذارند مانند دیابت، بیماری قلبی، فشار خون بالا کمک کند.

  • از عادات ناسالم پرهیز کنید:

سیگار کشیدن و داروهای روانگردان می‌توانند باعث افزایش خطر ابتلا به دمانس و زوال قدرت شناختی شوند.

  • به سابقه بیماری‌ها در خانواده خود توجه داشته باشید:

اگر با توجه به سابقه خانوادگیتان در معرض ابتلا به زوال عقل یا دمانس در دوران سالمندی هستید، با دکترتان در مورد شیوه‌‌های حفظ سلامت مغز و جلوگیری یا کند کردن پیشرفت زوال قوه شناختی مشورت کنید.

HealthDay News

Harvard Men's Health Watch

www.wikipedia.org

همشهری- دکتر ابراهیم عباسی متخصص فیزیوتراپی

معرفی محصول مناسب جهت پیشگیری از سکته های قلبی و مغزی