موقعیت شما: مقالات داخلی و عمومی نیازهای تغذیه‌ای بیماران مبتلا به تالاسمی

ویتاویترین

 

 

نامه الکترونیک چاپ PDF

نیازهای تغذیه‌ای بیماران مبتلا به تالاسمی


حتماً شما هم شنیده‌اید: "با آزمایش خون قبل از انتخاب همسر از تولد نوزاد مبتلا به تالاسمی پیشگیری کنید." این شعار نشان از دو اصل دارد؛  اول اینکه تالاسمی یک بیماری ارثی و ژنتیکی است و دوم، یک بیماری خونی به شمار می‌رود. تالاسمی یک بیماری ژنتیکی غیر وابسته به جنس است و در متولدین دختر و پسر به یک میزان بروز می‌کند. در این بیماری گویچه‌های قرمز خون شکلی غیر طبیعی دارند و روند اکسیژن رسانی به بافت‌های بدن که وظیفه این سلول‌هاست مختل می‌شود. گویچه‌های قرمز خون در مغز استخوان تولید می‌شوند. با توجه به اینکه این وظیفه بیشتر بر عهده استخوان‌های پهن است، این نوع از استخوان‌ها برای جبران نقص در تولید گویچه‌های قرمز خون،  بیشتر توسعه می‌یابند و به همین دلیل است که صورت این بیماران تغییر شکل یافته و استخوان‌های پهن‌تري دارند. مبتلايان، همواره نیازمند تزریق خون هستند و تا آخر عمر باید تحت درمان‌های حمایتی قرار بگیرند. این بیماری برای اولین بار در ساکنین دریای مدیترانه مشاهده شد و نام یونانی "تالاسمی" که متشکل از دو واژه «تالاس» به معنی دریا و «امیا» به معنی کم‌خونی است به آن اطلاق شد. بیماری به دو شکل مینور(خفيف) و ماژور(حاد) دیده می‌شود. در نوع مینور شخص مبتلا فقط ناقل ژن معیوب است و آن را به نسل‌های بعدی خود انتقال می‌دهد. وضعیت خونی این افراد تقریباً طبیعی است و تنها اندازه گویچه‌های قرمز آنها کمی کوچک‌تر از اندازه طبيعي است. عوارض کم‌خونی در این افراد معمولاً بروز نمی‌کند ولی در مواقعی که نیاز به تولید خون در بدن بالا می‌رود (مانند دوران بارداری) عوارض کم‌خونی در آنها دیده می‌شود. اغلب این افراد نيز از وضعیت متفاوت خود با دیگران اطلاع ندارند. اما در نوع ماژور فرد مبتلا دو ژن معیوب را از والدین خود دریافت کرده است. در این بیماران عوارض کم‌خونی از 3 تا 18 ماه پس از تولد بروز می‌کند و با افزایش سن ضعف و بی‌‌حالی، بزرگی کبد و طحال، توسعه استخوان‌های پهن و عوارض دیگر مربوط به تجمع آهن در آنها پدیدار می‌شود.

بیماران مبتلا به تالاسمی تا آخر عمر خود باید خون دریافت کنند. با این شیوه، کودکان مبتلا در سال‌های اول زندگی تقریباً بدون مشکل خاصی رشد می‌کنند. ولی در سال‌های آتی به علت تداوم دریافت خون، آهن ناشی از تخریب گلبول‌های قرمز در بدن آنها افزایش یافته و باعث نارسایی کبد، قلب و سایر ارگان‌های حیاتی بدن می‌شود. از این رو این بیماران باید از مکمل‌هایی استفاده کنند که فاقد آهن باشد.

توصيه‌هاي تغذيه‌اي خاص در تالاسمي

مطالعات نشان می‌دهد اصلي‌ترين علت رشد كم کودکان مبتلا به تلاسمی، کمبود پروتئین با ارزش بیولوژیک بالا (با منشاء حیوانی) و انرژی است. بنابراین تأمین منابع انرژی و پروتئین‌های با ارزش برای سلامت و بهبود رشد این بیماران ضروری است. غلات سبوس دار، تخم مرغ، گوشت سفید و روغن‌های مایع از منابع تأمین این نیازها به شمار می‌روند.

روی

مقدار روی دریافتی از طریق غذا به میزان قابل توجهی به میزان روی موجود در خاک هر منطقه بستگی دارد. در کشورهایی مثل ایران، عراق و مصر کمبود این ماده معدنی بیشتر به چشم می‌خورد. از آنجا که روی در تقسیم سلولی نقش دارد، گلبول‌سازی بی‌حاصلي که در بیماران مبتلا به تالاسمی دیده می‌شود، نیاز به این عنصر را در آنها افزایش می‌دهد و معمولاً اين بيماران دچار كمبود روي هستند. در کشورهای توسعه یافته 50 درصد بیماران مبتلا به تالاسمی به کمبود روی مبتلا هستند. ولی آمار دقیقی از این کم‌بود در کشور ما وجود ندارد. علائم کمبود روی در بیماران مبتلا به تالاسمی به صورت اختلال در رشد، غدد درون‌ریز، ترمیم زخم، ناراحتی‌های پوستی، کاهش اشتها و نقص در عملکرد سیستم ایمنی خود را نشان می‌هد.

ویتامین E

کمبود ویتامین E نیز در بیماران مبتلا به تالاسمی شایع است. کمبود دریافت منابع حاوی این ویتامین است و افزایش نیاز به آن دو علت اصلي كمبود اين ويتامين است. ویتامین E به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی‌اش، از اکسید شدن کلسترول بد (LDL) در ديواره عروق خونی این بیماران جلوگیری کرده و احتمال بروز ناراحتی‌های قلبی و عروقی را در این افراد کاهش می‌دهد. علاوه بر این کمبود این ویتامین، تخریب گلبول‌های قرمز را افزایش داده و بر مشکلات این بیماران می‌افزاید.

کلسیم

از آنجا که کلسیم در جذب آهن تداخل ایجاد می‌کند، يك ماده معدني مناسب برای بیماران مبتلا به تالاسمی است. از طرفی دیگر با توجه به اینکه افزایش سطح آهن خون باعث اختلال در عملکرد غده تیروئید و پاراتیروئید می‌شود، متابولیسم کلسیم در این افرا مختل شده و نیاز آنها به این ماده افزایش می‌یابد.

ویتامین D

متابولیسم ویتامین D در بیماران مبتلا به تالاسمی به دلیل اختلال در عملکرد کبد مختل می‌شود. به همین دلیل تراکم بافت استخوان در این افراد کاهش چشمگیری می‌یابد. بنابراین تأمین ویتامین D در این بیماران بسیار ضروری است.

ویتامین C

حکم یک شمشیر دو لبه را برای بیماران تالاسمي دارد. با توجه به اینکه افزایش سطح آهن خون باعث افزایش رادیکال‌های آزاد در بدن می‌شود، ویتامین C با خاصیت آنتی‌اکسیدانی‌اش این مواد سرطان‌زا را خنثی کرده و برای این بیماران سودمند است. از سويي این ویتامین جذب آهن گیاهی را افزایش داده و می‌تواند میزان حذف آهن طی درمان با دیسفرال را نیز افزایش دهد. بهتر است مبتلايان به تالاسمی میوه‌ها را با معده خالی و فواصل زمانی بین وعده‌های غذایی مصرف کنند تا جذب آهن موجود در غذا افزایش نیابد.

اسید فولیک

این ویتامین برای تولید گلبول‌های قرمز و تقسیم سلولی ضروری است. از این رو گلبول سازی بی‌نتیجه در بیماران مبتلا به تالاسمی نیاز به این ویتامین را افزایش می‌دهد.

توصیه‌های غذایی مفید

  • بعد از صرف غذا چای، قهوه، ماست و شیر  مصرف کنید تا جذب آهن غذا کاهش بیابد.
  • به هنگام تهیه غذا از سبوس برنج و  شیر به همراه مواد اولیه استفاده کنید.
  • می‌توانید روی غذای خود پنیر رنده کنید. به اين ترتيب هم کلسیم بیشتری دریافت کرده‌ايد و هم آهن کمتری جذب بدنتان بشود.
  • میوه‌ها را به تنهایی و با شکم خالی مصرف کنید.
  • حتماً برچسب‌های مواد غذایی را مطالعه بکنید و از مصرف غذا‌های حاوی آهن بالا بپرهيزيد.