موقعیت شما: مقالات داخلی و عمومی آهن؛ شمشر دو لبه

ویتاویترین

 

 

نامه الکترونیک چاپ PDF

آهن؛ شمشر دو لبه

آهن یکی از عناصر معدنی بسیار مهم برای عملکرد طبیعی بدن است. این ماده معدنی برای تشکیل هموگلوبین ضروری است و از این طریق اکسیژن رسانی به سلول‌های بدن را تضمین می‌کند. همان‌طور که می‌دانید سلول‌های بدن برای انجام سوخت و ساز به طور دائم به اکسیژن نیاز دارند و دی‌اکسید کربن حاصل از این فرایندها را نیز باید برای حفظ تعادل به سرعت از خود دفع کنند و برای این کار نیازمند مقادیر کافی هموگلوبین هستند. در حقیقت كم‌خوني فقط یکی از علائم کمبود آهن، است. آهن عملکرد‌های مختلفی در بدن دارد. تحقیقات نشان می‌دهد کمبود آهن زمینه ابتلا به بیماری‌های عفونی را نیز فراهم می‌آورد. عملکرد صحیح سیستم اعصاب مرکزی، رشد بافت‌ها، متابولیسم انرژی و چندین عملکرد طبیعی دیگر در بدن، وابسته به تأمین آهن مورد نیاز روزانه است. کمبود آهن خود را به صورت خستگی مزمن، رنگ‌پریدگی، ضعف عمومی، نفس‌های کوتاه، سردرد، سرگیجه، سردی دست‌ و پا، تحریک‌پذیری، التهاب زبان، افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های عفونی، شکنندگی ناخن‌ها، نامنظمی ضربان قلب، تمایل شدید به مصرف برخی مواد مانند یخ، خاک و نشاسته خالص وکاهش اشتها (به ویژه در نوزادان و کودکان،) نشان می‌دهد. البته بسته به میزان کمبودآهن، شدت علائم متفاوت است.

خشم آهن

به رغم اینکه آهن در سنین کودکی و بلوغ برای رشد همه جانبه و تکامل دستگاه‌های بدن ضروری است، در سنین سالمندی ذخایر بالای این ماده معدنی در بدن، خطرات قابل توجهی برای سلامتی دارد. به طوری که کمبود آهن در این سنین بسیار کم خطرتر از دریافت اضافی آن است. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد بالا بودن میزان آهن بدن در سنین سالمندی احتمال ابتلا به برخی از بیماری‌های مزمن مانند سرطان، فیبروز کبدی، دیابت و بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش می‌دهد.

میزان آهن بالای خون با افزایش سطح رادیکال‌های هیدروکسیل در خون، باعث افزایش احتمال ابتلا به سرطان می‌شود. علاوه بر این افزایش آهن خون باعث افزایش آهن آزاد (غیر متصل به فریتین) در خون نیز می‌شود که این امر زمینه بروز آسیب‌هایی در غشای سلولی و بافت‌های پروتئینی را فراهم می‌کند. افزایش آهن آزاد خون به جداره رگ‌های خونی نیز آسیب وارد می‌کند و در محل‌های آسیب دیده رسوب کلسترول افزایش می‌یابد. رسوب کلسترول بد (LDL) با افزایش اکسیداسیون آن همراه است که این فرایند در نهایت به سختی عروق، افزایش فشار خون، سکته‌های قلبی و مغزی و نارسایی کلیوی منجر می‌شود. با افزایش آهن خون، میزان مولکول‌های اکسیژن واکنش پذیر ROS (Reactive Oxygen Species) افزایش می‌یابند به طوری که از ظرفیت سیستم‌های خنثی کننده طبیعی بدن فراتر می‌روند. این عدم تعادل که استرس اکسیداتیو (Oxidative Stress) نام دارد در بدن باعث ایجاد آسیب در رشته‌های DNA و رشد تومورهای سرطانی می‌شود.

همه چیز در تعادل

واقعیت این است که کمبود آهن در سنین میانسالی می‌تواند باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت‌های بدن به ویژه سلول‌های عصبی شود که این مسئله کاهش توان جسمی و ذهنی را به دنبال دارد. از طرفی افزایش آهن در بدن نیز با توجه به مطالب گفته شده می‌تواند خطرات بالقوه‌ای بر سلامتی سالمندان داشته باشد. به اين منظور باید تعادل را به گونه‌ای حفظ کرد که نه کمبود آهن ایجاد شود و نه افزایش آن و توجه داشته باشید در سالمنداني که مشکلی براي مصرف مواد غذایی متنوع ندارند، معمولا مقدار آهن دریافتی از طریق رژیم غذایی می‌تواند نیازهای روزانه آنها را پوشش دهد و با خیال آسوده می‌توانند از مکمل‌های فاقد آهن استفاده کنند.