موقعیت شما: مقالات استخوان و مفاصل همه آنچه استخوان‌هاي شما طلب مي‌كنند

ویتاویترین

 

 

نامه الکترونیک چاپ PDF

همه آنچه استخوان‌هاي شما طلب مي‌كنند

وقتي سخن از پوكي استخوان به ميان مي‌آيد، انگشت اتهام به سمت كمبود كلسيم و ويتامين D مي‌رود و به قول معروف همه كاسه و كوزه‌ها بر سر آنها شكسته مي‌شود. ولي واقعيت اينجاست كه براي اينكه سنگ روي سنگ اجزاي تشكيل دهنده استخوان بند شود، به مواد مغذي متعددي نياز است و تنها كلسيم و ويتامين D نيستند كه در افزايش تراكم استخوان نقش دارند. اگر ساختمان استخوان را به صورت يك بنا در نظر بگيريم، شايد اصلي‌ترين جزء سازنده آن آجر باشد ولي آجرها تمام آنچه كه يك بنا را مي‌سازند و به آن استحكام مي‌بخشند، نيستند. براي استحكام استخوان نيز علاوه بر كلسيم و ويتامين D مواد مغذي ديگري مانند روي، بور، مس، منيزيم، منگنز، ويتامين C، ويتامين K، اسيد آمينه ليزين و... نياز است. البته در اين ميان بايد نقش عوامل هورموني و شبه هورموني را نيز در نظر گرفت كه تغيير در سطح و عملكرد آنها بر تراكم استخوان بسيار مؤثر است.

قديم‌ترها مي‌گفتند "انشاالله چهار ستون بدنت سالم باشد" و ملاك سلامتي را استحكام ستون‌هاي بدن يا آنچه امروزه به آن اسكلت استخواني مي‌گوييم، مي‌دانستند. در واقع كسي كه به پوكي استخوان مبتلا مي‌شود و استحكام چهار ستون بدن خود را از دست مي‌دهد، علاوه بر كمبود كلسيم و ويتامين D، به درجاتي از كمبودهاي مختلف تغذيه‌اي نيز مبتلا است. كمبود كلسيم تا حدودي نشان مي‌دهد شخص مبتلا الگوهاي غذايي مناسبي نداشته و احتمالاً به كمبودهاي ديگري نيز مبتلا است. بنابراين مي‌توان سلامت چهار ستون بدن را ملاكي براي ارزيابي وضعيت تغذيه يك فرد دانست.

اين روزها ايراني‌ها چهار ستون بدنشان بسيار ضعيف‌تر از گذشته شده است كه ريشه آن را به طور عمده مي‌توان در الگوهاي ناصحيح تغذيه‌اي به ويژه سرانه پايين مصرف شير، كمبود تحرك، آلودگي هوا در مناطق شهري و.... يافت. نتايج بررسي‌ها نشان مي‌دهد سرانه مصرف شیر در سبد غذایی هر فرد ایرانی 91 کیلوگرم است که یک سوم میزان توصیه شده توسط متخصصان و کارشناسان تغذیه است. به همین دلیل در کشور ما پوكي استخوان را از عواقب كمي مصرف شير و لبنيات می‌دانند. اين بيماري به صورت بي‌صدا و آرام در فرد پيشروي كرده و او را مستعد شكستگي استخوان حتي در مواجهه با ضربات خفيف مي‌كند. از سوي ديگر، ميزان كم مصرف لبنيات بر سلامت دندان‌ها نيز آسيب شديد وارد مي‌سازد.

توده‏ استخواني هر فرد معمولاً در 30 تا 35 سالگي به بيشترين حد خود مي‏رسد. پس از اين سن، كم شدن توده استخوان به صورت يك روند طبيعي آغاز مي‏شود. در واقع با افزايش سن، مقدار استخواني كه تخريب مي‏شود، بيشتر از مقداري است كه ساخته مي‏شود. اگر بتوانيم ساختمان داخلي بافت استخواني را با ميكروسكوپ ببينيم، در حالت طبيعي، شبيه كندوي عسل است كه با تخريب بافت استخواني در اين كندو اندازه‏ فضاهاي خالي بزرگتر مي‏شود و به عبارتي پوك‏تر مي‏شود. بدين ترتيب، استخوان‌ها نازك و شكننده مي‏شوند، به حدي كه به راحتي و حتي به خودي خود مي‏شكنند. (به‌ویژه در ناحيه سر استخوان ران كه در گودي استخوان لگن جا دارد، ستون مهره‏ها و مچ دست). زمان يائسگي عامل خطر ديگري براي پوكي استخوان است، به‌طوري‌كه برخی از پزشکان، عملاً پوكي استخوان را فقط بيماري دوران يائسگي مي‏دانند. هنگام يائسگي، مقدار هورمون (استروژن) در بدن زنان خيلي كم مي‏شود. پايين آمدن اين هورمون در خون، از دست دادن (استحكام) استخوان و پوكي آن را سبب مي‏شود. پوكي استخوان، بيماري خاموش نيز ناميده مي‏شود، زيرا ممكن است شما متوجه هيچ علامتي نشويد. طي سال‌ها ممكن است استخوان‌هايتان را از دست بدهيد، اما ندانيد كه پوكي استخوان داريد، تا زمانيكه ناگهان يكي از استخوان‌هايتان بشكند. بعضي مواقع وجود برخي از بيماري‌ها مثل پركاري تيروئيد، كم كاري غدد جنسي، آرتريت روماتوئيد، يا مصرف بعضي از داروها مثل كورتن و لووتيروكسين باعث كم شدن قدرت استخوان‌ها و در نتيجه پوكي آنها مي‏شود.

کلسیم تنها برای حفظ تراکم استخوان ضروری نیست. بلکه برای عملکردهای مختلفی در بدن مانند انقباض ماهيچه‌ها، ضربان قلب و لخته شدن خون مورد استفاده قرار می‌گیرد. چون اين اعمال بسیار حیاتی‌تر از نقش کلسيم در تراکم استخوان است، در صورت بروز کمبود، بدن از کلسيم استخوان‌ها برای حفظ سطح طبيعي کلسيم خون استفاده می‌کند. به‌اين ترتيب است که وقتی كلسيم كافي به بدن نرسد، استخوان‌ها روز به روز پوك‌تر مي‌شوند. بنابراین تأمین کلسیم مورد نياز بدن از راه تغذیه برای حفظ تراکم استخوان و سایر عملکردهای طبیعی بدن بسیار ضروری است. در صورتی که منابع حاوی کلسیم به مقدار كمتري دریافت شوند، جذب کلسیم از روده‌ها کاهش یابد یا میزان نشست کلسیم در بافت استخوانی در اثر تغییرات فیزیولوژیک مانند یائسگی و تغییر در سطح هورمون‌های جنسی کاهش یابد، برای پیشگیری از بروز پوکی استخوان دریافت مکمل کلسیم توصیه می‌شود. به یاد داشته باشید که مکمل‌هایی را انتخاب کنید که از چندین جنبه (افزایش دریافت، جذب و نشست کلسیم در بافت استخوانی) بتوانند میزان تراکم استخوان را افزایش دهند. برای این منظور لازم است به جدول ترکیبات مکمل کلسیم دقت کنید. یک مکمل کلسیم خوب باید علاوه بر کلسیم حاوی ویتامین D، روی، منیزیم، منگنز، بور، مس، لیزین، ترکیبات فیتواستروژنی مانند ایزوفلاوون‌های سویا  و دیگر ترکیبات لازم برای سلامت استخوان‌ها باشد. علاوه بر این دقت داشته باشید که نوع کربنات کلسیم مقدار بیشتری کلسیم را در یک قرص یا کپسول به شما می‌رساند و مکملی که حاوی این نوع کلسیم است بهتر می‌تواند نیازهای شما را پوشش دهد.

اخبار

ايزوفلاوون‌هاي سويا در افزايش تراكم استخوان نقشي حياتي دارند

براي بهبود تراكم استخوان‌ تنها دريافت كلسيم و سایر تركيبات مؤثر در سلامت استخوان‌ كافي نيست، افزايش جذب اين مواد مغذي از روده‌ها و نشست آنها در بافت استخواني نيز براي بهبود روند پيشگيري از پوكي استخوان ضروري است. در خانم‌ها هورمون استروژن و در آقايان هورمون تستوسترون در افزايش جذب و نشست كلسيم در بافت استخواني نقش دارند. پس از دوران يائسگي كه ترشح هورمون استروژن در زنان كاهش مي‌يابد، امكان بروز پوكي استخوان افزايش مي‌يابد. در اين ميان تركيبات گياهي مانند ايزوفلاوون‌های سویا وجود دارند كه نقش مشابه هورمون‌هاي جنسي زنان ايفا می‌كنند و به نحو مؤثري باعث بهبود تراكم استخوان، كاهش دفع ادراري كلسيم و بهبود عوارض دوران يائسگي از قبيل گُر گرفتگي و تعريق شبانه  می‌شوند.

چقدر كلسيم نياز داريم؟

مقدار نياز به کلسيم بستگی به جنس و سن و خطر ابتلا به پوکی استخوان دارد. اغلب افراد بالغ به 1500-1000 ميلی گرم کلسيم در روز احتياج دارند که اين مقدار کلسيم يا از طريق غذاها به دست می‌آيد و يا به صورت مکمل دريافت مي‌شود. متأسفانه اغلب زنان فقط نصف مقدار مورد نياز يعنی 500 ميلی گرم از رژيم غذايی دريافت مي‌كنند. دريافت کافی کلسيم برای زنان زير 35 سال مهم است چون در اين سن بدن هنوز قادر به جذب و ذخيره کلسيم می‌باشد و بانك كلسيم استخوان را براي دروان پس از يائسگي غني مي‌شود. همزمان با بالا رفتن سن جذب و استفاده بدن از کلسيم پايين می‌آيد. افزايش دريافت کلسيم به 1500 ميلی گرم يک روش مهم برای جلوگيری از پوكي استخوان بعد از 50 سالگی است.

لیزین را فراموش نکنید

لیزین به عنوان یک اسیدآمینه ضروری است که بدن قادر به تولید آن نمی‌باشد. این اسیدآمینه در جذب کلسیم از دستگاه‌ گوارش و بازجذب آن از کلیه‌ها نقش دارد و منجر به تعادل مثبت کلسیم در بدن می‌شود. لیزین نقش مهمی در تولید کلاژن نیز دارد که یک ماده مهم برای استخوان و بافت پیوندی مثل پوست، تاندون و غضروف است. با توجه به نقش لیزین در سلامت استخوان، مصرف مکمل‌هایی که علاوه بر کلسیم حاوی لیزین نیز باشد، در جلوگیری و درمان پوکی استخوان و جذب بهتر کلسیم مفیدتر است.

چه مسائلي خطر پوكي استخوان را افزايش مي‌دهند؟

وزن: بانوان بسيار لاغر استخوان‌های ضعیف‌تری دارند. البته اضافه وزن هم برای استخوان‌ها مناسب نیست.

ورزش نكردن: فعاليت نداشتن، كاهش توده‏هاي استخوان را تسريع مي‏كند. ورزش به سلامت استخوان کمک می‌کند.

كمبود كلسيم در برنامه‏ي غذايي: كلسيم استخوان‌ها را قدرتمند مي‏كند. اگر به قدر كافي كلسيم مصرف نمي‏كنيد بدن شما سلول‌هاي استخواني را تخريب مي‏كند تا كلسيم مورد نياز خود را از آنها به دست آورد.

سيگار كشيدن: زناني كه سيگار مي‏كشند بيشتر از آنها كه سيگار نمي‏كشند به پوكي استخوان (و ساير بيماري‌ها) دچار مي‏شوند.