موقعیت شما: مقالات استخوان و مفاصل چگونه مراقب مفاصلمان باشیم

ویتاویترین

 

 

نامه الکترونیک چاپ PDF

چگونه مراقب مفاصل‌مان باشیم

يك روز تعطيل است. منزل پدر و مادر بزرگ جمع شده‌ايم. در ميان جمع، مادربزرگ، توجه مرا به خود جلب مي‌كند. حتي اكنون هم كه از درد زانوها، به راحتي نمي‌تواند راه برود و استخوان درد، فعاليت‌هاي او را محدود كرده است، به شوق پذيرايي از ميهمانان خود، نيم‌خيز بلند مي‌شود تا برايمان چاي بياورد. قبل از او بلند شده و از او مي‌خواهم اجازه دهد تا من اين كار را انجام دهم. با دستان مهربانش نوازشم كرده و با چشمان نوراني‌اش به من چشم دوخته، مي‌گويد: دخترم من هم روزگاري قبراق و فعال بودم. اما كاش مادر بزرگ از جواني بيشتر به فكر ‌بود...

اسکلت بدن از تعداد زیادی استخوان تشکیل شده است. استخوان، از سخت‌ترين بافت‌هاي بدن انسان است. سخت بودن بافت استخوان به سبب وجود کلسیم، فسفات، کربنات و منیزیم است که تقریباً 60 درصد کل وزن آن را تشکیل می‌دهند. مفصل مسئول اتصال 2 استخوان به يكديگر و غضروف عامل محافظتي براي مفاصل مي‌باشد كه از ساييده شدن استخوان‌ها بر روي هم در هنگام حركت جلوگيري مي‌كند.

سالانه ميليون‌ها تن از مردم، گرفتار دردهاى آزاردهنده و محدوديت‌هاى فيزيكى ناشى از التهاب مفاصل (آرتريت) مي‌شوند.

در بيماري‌هاي مفصلي مانند استئوآرتريت، سرعت تخريب غضروف بيشتر از تشكيل آن است. ذرات كوچك استخوان يا غضروف تجزيه شده، در اطراف مفصل پخش مي‌شوند كه اين وضعيت درد و تورم را به همراه دارد و با ادامه آن، حتي تغيير شكل استخوان‌ها هم ممكن است رخ دهد. آرتروز يا استئوآرتريت اغلب به صورت درد عمقي در مفصل بروز مي‌كند که اين درد با حركت مفصل تشديد مي‌شود و با استراحت برطرف مي‌‌شود؛ اما با پيشرفت بيماري ممکن است درد به صورت دائمي باقي بماند. خشکي مفصل مبتلا به آرتروز در هنگام بيدار شدن از خواب يا بعد از مدتي بي‌‌تحرکي ممکن است بيشتر باشد اما پس از تقريبا 30 دقيقه تسکين پيدا مي‌‌کند. بيمار ممکن است براي حرکت مفاصل خود با مشکل مواجه شود و قادر نباشد آن‌ها را خم و راست کند. درد از اولين علايم آرتروز در مفصل مبتلا است كه ميزان آن با استراحت كاهش پيدا كرده و با فعاليت شديدتر مي‌‌شود. مقدار كمي تورم در اطراف مفصل مبتلا به آرتروز مشاهده مي‌‌شود. همچنين تغيير شكل مفصل از علايم بارز آرتروز است.

نوعي از آرتروز در افراد مسن رخ مي‌دهد. اين عارضه، به صورت تدريجي و با افزايش سن بروز مي‌كند. نوع ديگر آرتروز كه در افراد جوان نيز ممكن است مشاهده شود، براثر ضربه يا كار سنگين، افزايش وزن، انجام فعاليت‌هايي مانند دويدن و پريدن مداوم، كه باعث ايجاد اصطكاك در مفاصل مي‌شوند، به وجود مي‌آيد. آرتروز بيشتر در مهره‌هاي كمر عارض مي‌شود. كساني كه كارهاي سنگين انجام مي‌دهند، در ناحيه گردن نيز دچار آرتروز مي‌شوند و اين عارضه بعد از كمر، بيشتر در مفاصل زانو ايجاد مي‌شود.

شكل ديگري از بيماري التهابي مفصل، آرتريت روماتوئيد است كه پس از استئوآرتريت دومين شكل رايج التهاب مفاصل به شمار مي‌رود و به صورت التهاب، تورم، كاهش حركت و حتي التهاب در اندام‌هاي داخلي بدن بروز مي‌كند. آرتريت روماتوئيد، يك بيمارى التهابى است و شيوع آن در خانم‌ها دو تا سه برابر، بيشتر از آقايان است و عموماً در سنين ۲۰ تا ۵۰ سالگى بروز مى‌كند. رايج‌ترين علائم آن درد، تورم و كاهش حركت خصوصاً در اوايل صبح مي‌باشد. گاه اين علائم، حتى ساده‌ترين فعاليت‌ها ‌مانند ‌بازكردن ‌درب بطرى،‌ يا ‌قدم‌زدن‌ معمولى‌ را دچار مشكل مي‌كنند. در اين بيماري، مفاصل استخوان‌هاي كوچك انتهايي مانند دست و پا بيشترين آسيب را مي‌بينند.

همانطور كه ذكر شد، خطر ابتلا به بيماري‌هاي مفاصل، با افزايش سن بيشتر مي‌شود اما برخي عوامل ممكن است روند بروز اين بيماري را تسريع كنند:


چاقي شكمي

در این حالت، تعادل انحنای کمری به هم می‌خورد و انحنای مهره‌های سینه‌ای بیشتر مي‌شود. همین امر به گودی زیاد ناحيه کمر، قوز پشتی و بر هم خوردن راستای قرار گرفتن سر و انحنای گردنی منجر شده و درد ایجاد می‌شود.

بد خوابیدن

وقتی اصول صحیح خوابيدن رعایت نشود، ستون مهره‌ها در معرض آسيب بيشتري قرار مي‌گيرند. بهترين حالت، خوابيدن به پهلو است. ارتفاع بالش نيز بايد به گونه‌اي باشد كه فاصله شانه تا سر را پر کند. استفاده نكردن از بالش یا بالش کوتاه، همان‌قدر ضرر دارد که انتخاب بالش بلند. تشک نيز نباید بسيار نرم یا سفت باشد.

بغل کردن كودك
بستن حامل‌هایی که كودك در آن قرار مي‌گيرد، به ستون مهره‌ها فشار می‌آورد. بهترين حالت براي بغل كردن كودك آن است كه كودك به پهلو تكيه داده شود تا وزن او به پهلوی والدين كودك، وارد شود.

نشستن چهار زانو یا دو زانو

چهار زانو یا دو زانو نشستن، باعث تخریب غضروف مفاصل مي‌شود. قوز كردن به سمت جلو و یا نشستن دوزانو، تعادل را به هم می‌زند. اين وضعيت نشستن سبب مي‌شود كه به عضلات قسمت‌هاي پايين تنه فشار بيشتري وارد شود. همین عامل خطر بروز آسيب‌هاي مفصلي را تشديد مي‌كند. پا، باسن، پشت و کتف، نقاط از بدن هستند كه در هنگام صحيح نشستن، با صندلي تماس دارند.
ایستادن طولاني
شکم برآمده در افراد چاق، عضلات ضعیف کمری در افراد لاغر  و از همه بدتر عدم رعایت اصول صحیح ایستادن، سبب ايجاد دردهاي كمري به دنبال ايستادن‌هاي طولاني مدت مي‌شوند. در هنگام ايستادن، باید یک پا جلوتر از دیگری باشد و پای دیگر 15 سانتی‌متر بالاتر باشد تا فشار وارد شده به هر دو پا تقسیم شود. همچنين، ترتيب قرار گرفتن پاها بايد به طور مداوم تغيير كند.

بلند کردن جسم سنگین
رعایت اصول صحيح بلند کردن اجسام مهم است. براي بلند كردن يك جسم سنگين، بايد یک پا اهرم و پای دیگر  كمي جلوتر باشد و از راستای دست‌ها نیرو گرفته شود، نه از کمر.

يك تست براي آگاهي بيشتر

در اينجا يك تست آمده است كه شما را از وضعیت صحیـح و طبیعی بدن خود آگاه مي‌كند:

در اين تست، فرد بايد پشت به دیوار تکیه داده و در حالی‌که پشت سر و باسن او با دیوار تماس دارد، پاشنه پا ۱۵ سانتی‌متر از دیـوار فاصله داشته باشد. در اين حالت، فاصله بین گودی گردن و کمر اندازه گرفته شود. اگر ایــن فاصله در نــاحیه گـردن ۵ سانتی‌متر و در کمر بین 5 تا 5/2 سانتي‌متر باشد، وضعیت بدن فرد ایده‌آل است.

اخبار

محدودیت‌های حرکتی خاص در بيماران مبتلا به آرتروز

یکی از مشکلات شایع در افراد مبتلا به آرتروز، محدودیت در انجام حرکات و فعالیت‌های روزمره است. طبق آمار 40 درصد افراد مبتلا به این بیماری، حداقل یکی از فعالیت‌های مهم روزانه را با احساس ناراحتی انجام می‌دهند. حدود 8 میلیون نفر از افراد مبتلا به اين بيماري، در خم کردن زانو دچار مشکل هستند و 6 میلیون نفر نیز نمی‌توانند مسافت طولانی پیاده‌روی کنند. کم تحرکی در افراد مبتلا به این بیماری، زمینه بروز مشکلات دیگر مانند مشکلات قلبی و عروقی، دیابت، چاقی و مشکلات حرکتی را بیشتر می‌کند.

آرتروز در چاق ها 4 برابر است

چاقی یک عامل خطر شناخته شده در آرتروز مفصل زانو و سایر مفاصل بدن است. احتمال شيوع آرتروز زانو در افراد چاق، 4 برابر بیشتر از افرادی است که وزن طبیعی دارند. طبق آمار 35 درصد افراد مبتلا به آرتروز چاق هستند. فعاليت بدني مناسب، تغذيه صحيح و دريافت ريزمغذي‌هاي ضروري، کاهش وزن و تلاش برای رسیدن به وزن ايده‌آل و پيشگيري از افزايش وزن، در بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری تأثير به‌سزايي دارد.

آيا ورزش هم باعث ایجاد آرتروز مي‌شود؟

در صورتي‌كه پیش از شروع ورزش، اصولی مانند گرم‌ کردن بدن رعایت نشود و يا اگر ورزشکاران حرفه‌ای، به مواردی مانند دريافت تغذیه مناسب، داشتن مربی بدنسازی و زمین‌های مناسب بازی توجه نكنند، همه‌ این موارد، فرد را مستعد ابتلا به آرتروز مي‌كنند. ورزش، یکی از بهترین روش‌های جلوگیری از ابتلا به آرتروز است. غضروف مفاصل، بر خلاف سایر بافت‌های بدن مانند پوست، عضله یا چربی، فاقد هرگونه سرخرگ، سیاهرگ و عصب است و تنها راه تغذیهء این بافت، مایع سطح مفصلی است كه حاوی تمام مواد غذایی و اكسیژن لازم برای زنده ماندن غضروف است و تنها راه جذب این مایع توسط غضروف هم حركت مفصل است. اما اگر ورزش در حد معمول و به طور اصولی انجام شود، از مفصل محافظت‌ می‌كند و آسیب‌های ورزشی كه در ورزشكاران حرفه‌ای دیده می‌‌شود، خود نيز عامل ایجاد آرتروز هستند.

كدام نوع گلوكزآمين بهتر است؟

يكي از متداول‌ترين مكمل‌هايي كه توسط بيماران مبتلا به آرتروز مصرف مي‌شود، گلوكزآمين است. نام اين تركيب، براي بيماراني كه از درد، التهاب و خشكي مفاصل رنج مي‌برند، آشنا است. 2 شكل رايج گلوكزآمين موجود در بازار، گلوكزآمين هيدروكلرايد و سولفات است. اما اين 2 تركيب، در زيست دسترسي و مقدار ماده مؤثره خود، تفاوت‌هايي با هم دارند. گلوکوزامین هیدروکلراید مورد تأیید  FDA (سازمان غذا و دارو) و GMP (گواهي كيفيت) است. اين نوع تركيب گلوکزآمین، خلوص بالاتري نسبت به گلوكزآمين سولفات داشته و مقدار گلوكزآمين خالص قابل استفاده آن بيشتر است. همچنين، منبع پایدارتري از گلوکزآمين را در اختيار بدن قرار مي‌دهد که به آسانی جذب شده و به لحاظ اقتصادي نيز، بسيار به صرفه‌تر از نوع سولفاته آن است. در مقابل، گلوکوزامین سولفات بسیار رطوبت‌پسند بوده و به سرعت در معرض رطوبت تغيير مي‌كند. همچنين، گلوكزآمين هيدروكلرايد، مقدار سديم كمتري در دوز مؤثره خود دارد. در حالي‌كه، گلوكزآمين سولفات، ممكن است بيش از 30 درصد سديم داشته باشد.